Perbezaan Tajwid dan Qiraah: Apa Yang Perlu Tahu

Apa Itu Tajwid?

Tajwid ialah ilmu cara menyebut huruf Al-Quran dengan betul mengikut makhraj dan sifat huruf. Qiraah pula merujuk kepada variasi bacaan Al-Quran yang diriwayatkan daripada Rasulullah SAW melalui tujuh atau sepuluh imam. Tajwid hukumnya fardhu ain bagi setiap Muslim. Qiraah hukumnya fardhu kifayah.

Perkataan “tajwid” berasal daripada bahasa Arab “jawwada” yang bermaksud “memperbaiki.” Imam Al-Jazari (751–833 Hijrah) mentakrifkan tajwid sebagai: “Memberikan setiap huruf haknya dan mustahaknya daripada sifat-sifatnya dan timbangan bacaannya.”

Tajwid merangkumi peraturan menyebut setiap huruf mengikut sifat dan tempat keluarnya (makhraj), serta hukum-hukum yang terpakai ketika huruf-huruf tertentu bertemu.

Hukum-Hukum Utama Tajwid

Nun Sakinah dan Tanwin

Apabila huruf Nun Sakinah (nun mati) atau Tanwin bertemu huruf tertentu, empat hukum terpakai:

• Izhar Halqi - bacaan jelas tanpa dengung apabila bertemu huruf tekak (hamzah, ha, ‘ain, ha, ghain, kha). Contoh: مِنْ عِلْمٍ
• Idgham - bacaan dimasukkan ke huruf seterusnya. Idgham bi Ghunnah (dengan dengung - ya, nun, mim, wau) dan Idgham bila Ghunnah (tanpa dengung - lam, ra)
• Iqlab - menukar bunyi Nun kepada bunyi Mim apabila bertemu huruf Ba. Contoh: مِنْ بَعْدِ dibaca “mim ba’di”
• Ikhfa Haqiqi - bacaan samar dengan dengung 2 harakat apabila bertemu 15 huruf selebihnya

Hukum Mim Sakinah

Apabila huruf Mim Sakinah (mim mati) bertemu huruf tertentu:

• Idgham Mimi - bertemu huruf Mim, dibaca dengan dengung
• Ikhfa Syafawi - bertemu huruf Ba, dibaca samar dengan dengung
• Izhar Syafawi - bertemu huruf selain Mim dan Ba, dibaca jelas

Hukum Mad (Pemanjangan)

Mad ialah memanjangkan bacaan huruf yang mempunyai baris panjang:

• Mad Asli (Mad Tabi’i) - 2 harakat, tiada sebab tambahan
• Mad Wajib Muttasil - 4–5 harakat, huruf mad bertemu hamzah dalam perkataan sama
• Mad Jaiz Munfasil - 2–4 harakat, huruf mad bertemu hamzah di perkataan seterusnya
• Mad Lazim - 6 harakat, bertemu huruf sakinah atau tasydid
• Mad ‘Aridh Lissukun - 2, 4, atau 6 harakat apabila waqaf pada akhir ayat

Qalqalah

Lantunan suara pada 5 huruf apabila sakinah atau waqaf: Qaf, Ta, Ba, Jim, Dal (kalimah “Qutub Bajad”). Terbahagi kepada Qalqalah Sughra (dalam perkataan) dan Qalqalah Kubra (akhir perkataan ketika waqaf).

Makhraj Huruf dan Sifat Huruf

• Makhraj huruf - tempat keluarnya huruf dari 5 kawasan: rongga mulut (al-jauf), tekak (al-halq), lidah (al-lisan), bibir (asy-syafatain), dan hidung (al-khaisyum)
• Sifat huruf - 17 sifat yang dikenal pasti oleh ulama tajwid, termasuk tebal (tafkhim), nipis (tarqiq), berdengung (ghunnah), dan lain-lain

Apa Itu Qiraah?

Qiraah bermaksud “bacaan.” Dalam ilmu Al-Quran, qiraah merujuk kepada variasi bacaan yang diriwayatkan daripada Rasulullah SAW melalui para sahabat. Perbezaan qiraah bukan bermakna Al-Quran diubah - ia adalah variasi bacaan yang diajar oleh Rasulullah SAW sendiri, berdasarkan tujuh huruf (sab’atu ahruf) yang diturunkan.

Tujuh Qiraah Masyhur (Qiraat Sab’ah)

Tiga Imam Tambahan (Qiraat ‘Asyarah)

Tiga imam tambahan melengkapkan Qiraat Asyarah (sepuluh qiraah):

Mengapa Qiraah Asim Riwayat Hafs Standard di Malaysia?

Di Malaysia, Brunei, Indonesia, dan Asia Tenggara, bacaan rasmi ialah Qiraah Imam Asim melalui riwayat Hafs bin Sulaiman (wafat 180H). JAKIM dan majlis agama negeri menetapkan riwayat ini sebagai bacaan rasmi.

Rantaian sanad Hafs:

Rasulullah SAW → Abu Abdur Rahman As-Sulami (wafat 74H) → Imam Asim bin Abi An-Najud (wafat 127H) → Hafs bin Sulaiman (wafat 180H)

Sebab riwayat Hafs menjadi standard:

1. Sanad yang kuat - Hafs meriwayatkan terus daripada Imam Asim, yang mengambil bacaan daripada Saidina Uthman, Ali, dan Ubai bin Ka’ab RA melalui As-Sulami
2. Mushaf Madinah - cetakan Al-Quran rasmi dari Arab Saudi menggunakan riwayat Hafs, menjadi standard di kebanyakan masjid Malaysia
3. Tradisi pengajian - guru Al-Quran di Nusantara secara turun-temurun mengajar riwayat Hafs, mewujudkan kesinambungan ijazah sanad Al-Quran yang tidak terputus
4. Ketetapan rasmi - JAKIM dan majlis agama negeri menetapkan riwayat Hafs sebagai bacaan rasmi

Perbandingan Tajwid dan Qiraah

Hubungan Antara Tajwid dan Qiraah

Tajwid dan qiraah saling berkait rapat. Setiap qiraah mempunyai set hukum tajwid yang perlu dipatuhi. Contohnya, panjang mad berbeza antara riwayat: dalam riwayat Hafs, Mad Munfasil boleh dibaca 4 atau 5 harakat, manakala dalam riwayat Warsy ia dibaca 6 harakat. Tajwid adalah kemahiran asas yang wajib dikuasai sebelum mempelajari kepelbagaian qiraah.

Mana Yang Perlu Dipelajari Dahulu?

Tajwid adalah keutamaan mutlak untuk kebanyakan pelajar. Ia adalah asas wajib sebelum mempertimbangkan ilmu qiraah. Dalam kelas mengaji di Malaysia, tajwid sudah cukup untuk membaca Al-Quran dengan betul mengikut riwayat Hafs.

Qiraah dipelajari di peringkat lanjutan - di institusi seperti:

Qiraah lebih sesuai untuk mereka yang ingin menjadi guru Al-Quran, qari, atau hafiz profesional.

Kuasai Tajwid Terlebih Dahulu

Tajwid adalah asas wajib bagi setiap Muslim yang membaca Al-Quran. Qiraah pula ilmu lanjutan yang memperkaya pemahaman tentang kepelbagaian bacaan. Mulakan dengan menguasai tajwid melalui kaedah pengajaran yang sistematik bersama guru bertauliah. Daftar kelas mengaji untuk membina asas tajwid yang kukuh sebelum melangkah ke peringkat seterusnya.